Bu bilgilendirmede; 2-fenoksietanolün neden kullanıldığı, hangi amaçlarla tercih edildiği, olası istenmeyen etkileri ve bugüne kadar yayımlanmış bilimsel çalışmalar ile uluslararası sağlık otoritelerinin değerlendirmeleri ışığında güvenlilik profili ele alınmaktadır. 2-Fenoksietanol (2-phenoxyethanol), farmasötik ve kozmetik ürünlerde uzun yıllardır kullanılan bir yardımcı bileşendir. Antimikrobiyal özelliği nedeniyle bazı formülasyonlarda koruyucu olarak kullanılabilmekte; bazı ürünlerde ise yardımcı bileşen olarak farklı bir teknolojik işlev üstlenebilmektedir[cite: 1].
Aşı formülasyonlarında 2-fenoksietanolün işlevi ürünün formülasyonuna göre değişmektedir[cite: 1]. Özellikle çoklu doz flakonlarda antimikrobiyal koruyucu olarak kullanılabildiği gibi, bazı güncel tek doz aşı ürünlerinde 2-fenoksietanol bulunmasına rağmen resmi ürün bilgisinde 'koruyucu olarak değil' şeklinde tanımlanabilmektedir[cite: 1]. Koruyucu olarak kullanıldığı durumlarda amaç, üretimden uygulamaya kadar olan süreçte ve özellikle flakonun tekrar tekrar delinerek doz çekildiği çoklu doz kullanımlarda olası bakteriyel/mikrobiyal bulaşın sınırlandırılması ve ürün bütünlüğünün korunmasıdır[cite: 1].
Gerek laboratuvar çalışmalarında gerek deney hayvanlarıyla yürütülen toksikolojik çalışmalarda ve insan maruziyetine ilişkin değerlendirmelerde, 2-fenoksietanolün vücutta kalıcı bir biyolojik birikim göstermediği ve hızla metabolize edilerek başlıca idrar yoluyla uzaklaştırıldığı bildirilmiştir[cite: 1]. Bu bilgi paylaşımı ile 2-fenoksietanolün kimyasal özellikleri, insan vücudundaki davranışı, kozmetik ve aşı formülasyonlarındaki kullanım alanları, istenmeyen etkileri ve düzenleyici yaklaşımlar bütüncül biçimde değerlendirilmektedir[cite: 1].
2-Fenoksietanol, kimyasal formülü C8H10O2 olan, hafif aromatik kokulu bir glikol eterdir[cite: 1]. Renksiz bir sıvı olan bu bileşik suda sınırlı, etanol ve glikol eterlerde ise yüksek oranda çözünür[cite: 1]. Antimikrobiyal etkinliği ve farklı formülasyon koşullarında uzun süre stabil kalabilmesi nedeniyle farmasötik ve kozmetik ürünlerde yardımcı bileşen olarak kullanılmaktadır[cite: 1].
Farklı formülasyon koşullarında etkinliğini koruyabilmesi, etken maddenin yapısında değişikliğe neden olmadan ürünün mikrobiyal açıdan korunmasına katkı sağlayabilir[cite: 1]. Bu özellik, özellikle biyolojik bileşenlerin bütünlüğünün ve ürün güvenliğinin kullanım süresi boyunca sürdürülmesi açısından avantaj sağlar[cite: 1].
2-Fenoksietanol, endüstriyel olarak fenolün etilen oksit ile reaksiyonu sonucunda elde edilen aromatik bir glikol eteridir[cite: 1]. Fenoksi grubunu içeren bazı doğal iz bileşikler bulunabilmekle birlikte, ticari 2-fenoksietanol büyük ölçüde sentetik olarak üretilmektedir[cite: 1].
Literatürde 2-fenoksietanolün yeşil çay gibi bazı bitkisel kaynaklarla ilişkilendirildiği bildirimler bulunmakla birlikte, doğal kaynaklı varlığına ilişkin veriler sınırlıdır[cite: 1]. Bu nedenle ticari kozmetik ve farmasötik ürünlerde bulunan 2-fenoksietanolün esas olarak sentetik kaynaklı olduğu kabul edilmektedir (Akgündüz ve ark., 2020; Dréno ve ark., 2019)[cite: 1].
Gıdalarda bildirilen çok düşük düzeyli 2-fenoksietanol bulgularının yorumunda üretim ve işleme süreçleri de dikkate alınmalıdır[cite: 1]. Eser düzeyde saptanan bir bileşiğin doğal bileşen olup olmadığı değerlendirilirken, üretim sırasında kullanılan maddelerden kaynaklanma veya sonradan gerçekleşen karışım/bulaş olasılığı dışlanmadan yorum yapılmalıdır[cite: 1].
2-Fenoksietanol insan vücudu tarafından doğal olarak sentezlenmeyen dış kaynaklı bir kimyasal maddedir[cite: 1]. İnsanlar; kozmetik ürünler, deriye uygulanan lokal ilaçlar, inhalasyonla maruziyet oluşturabilecek ürünler veya parenteral farmasötik ürünler aracılığıyla 2-fenoksietanole maruz kalabilir[cite: 1]. Kozmetik ürünlerde ya da deriye uygulanan lokal ilaçlarda bulunan 2-fenoksietanol deriden alınabilir ve epidermisten geçerek sistemik dolaşıma katılabilir (Dréno ve ark., 2019)[cite: 1].
Farmakokinetik çalışmalarda dermal absorpsiyon oranının uygulama koşullarına göre değişebildiği gösterilmiştir[cite: 1]. Parenteral yolla, örneğin aşı aracılığıyla kas içine verilen 2-fenoksietanol ise uygulama bölgesinden sistemik dolaşıma geçer[cite: 1]. Metabolizma açısından 2-fenoksietanol karaciğerde başlıca oksidasyon yoluyla metabolize edilerek parçalanır; önemli metabolitlerinden biri 2-fenoksiasetik asittir (PEAA)[cite: 1]. Oluşan metabolitler büyük ölçüde böbrekler yoluyla idrarla uzaklaştırılır[cite: 1].
Yapılan çalışmalar, 2-fenoksietanolün insan vücudunda belirgin bir biyolojik birikim göstermediğini ve maruziyet sonrasında kısa sürede metabolize edilerek atıldığını ortaya koymaktadır[cite: 1]. Kaynak taslakta yer alan 24-48 saatlik eliminasyon bilgisi bu hızlı metabolizma ve atılım özelliğini açıklamak amacıyla kullanılmıştır[cite: 1]. Hayvan deneyleri ve hücre modeli çalışmalarında toksik etkiler maruziyet düzeyine bağlı olarak değerlendirilmiş; düzenleyici risk değerlendirmelerinde gerçek kullanım düzeyi ve uygulama yolu esas alınmıştır[cite: 1].
Vücuda giren 2-fenoksietanolün kısa sürede metabolize edilerek daha kolay uzaklaştırılabilen bileşiklere dönüştürülmesi ve böbrekler yoluyla atılması, ilerleyen dönemlerde veya yıllar içerisinde vücutta kalıcı birikim oluşmasını engeller[cite: 1]. Bu hızlı metabolizma ve atılım süreci, maddenin vücutta birikimine bağlı uzun dönemli toksik etki oluşturma olasılığını ortadan kaldırmaktadır[cite: 1].
Toksikolojik riskler değerlendirilirken referans değerlerin hangi uygulama yolu ve maruziyet senaryosu için oluşturulduğu dikkate alınmalıdır[cite: 1]. Avrupa Komisyonu Bilimsel Tüketici Güvenliği Komitesi (SCCS), kozmetik ürünlerde %1'e kadar 2-fenoksietanol kullanımını güvenli kabul etmiş ve çocuklar için hesaplanan maruziyetin de yaklaşık 50'lik bir güvenlik marjı (Margin of Safety, MoS) sağladığını belirtmiştir[cite: 1]. Başka bir ifadeyle bu değerlendirme kapsamında hesaplanan çocuk maruziyeti, kullanılan toksikolojik referans noktasının yaklaşık ellide biri düzeyindedir[cite: 1]. Bununla birlikte dermal veya oral referans değerlerin parenteral aşı dozlarıyla doğrudan oranlanması uygun değildir; aşıların güvenlilik değerlendirmesi ürünün ruhsatlı formülasyonu, doz sıklığı ve uygulama yolu üzerinden yapılmalıdır[cite: 1].
2-Fenoksietanol, kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinde yaygın kullanılan koruyucu maddelerden biridir[cite: 1]. Avrupa Birliği Kozmetik Ürünler Tüzüğü (Regulation (EC) No. 1223/2009) kapsamında kozmetik ürünlerde en fazla %1 oranında kullanımına izin verilmektedir[cite: 1]. Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS) tarafından yayımlanan SCCS/1575/16 numaralı bilimsel görüşte de %1'e kadar kullanım düzeyinin tüketici sağlığı açısından güvenli olduğu belirtilmiştir[cite: 1]. Bu değerlendirme, mevcut diğer uluslararası kozmetik güvenlilik düzenlemeleriyle de uyumludur[cite: 1].
2-Fenoksietanol, antimikrobiyal etkisi sayesinde ticari kullanıma sunulan ürünlerin mikrobiyal stabilitesinin korunmasına, uygun saklama koşullarında kullanım ömrünün sürdürülmesine ve mikrobiyal kontaminasyonun önlenmesine katkı sağlar[cite: 1]. Çeşitli kozmetik ürün gruplarında bildirilen tipik kullanım aralıkları Tablo 1'de sunulmuştur[cite: 1].
| Ürün Kategorisi | 2-Fenoksietanol Oranı (%) | Kaynaklar |
|---|---|---|
| Yüz nemlendiricileri | 0,3-0,8 | Andersen, 2008; Dréno et al., 2019; Schulz et al., 2021 |
| Bebek losyonları ve ıslak mendiller | 0,2-0,75 | Andersen, 2008; Dréno et al., 2019 |
| Göz çevresi kremleri | 0,1-0,6 | Dréno et al., 2019 |
| Şampuan ve saç kremleri | 0,3-0,7 | Andersen, 2008 |
| Makyaj temizleyiciler | 0,5-1,0 | Schulz et al., 2021 |
| Deodorantlar ve antiperspirantlar | 0,2-0,9 | Andersen, 2008 |
Ticari kozmetik ürünlerde 2-fenoksietanol miktarı ürün tipine göre değişmektedir[cite: 1]. SCCS, %1'e kadar olan dermal kozmetik kullanımını yetişkinler ve çocuklar dahil tüketiciler açısından güvenli kabul etmektedir[cite: 1]. Dréno ve arkadaşlarının güvenlilik derlemesinde de sistemik istenmeyen etkilerin tüketici kozmetik maruziyetlerinden çok daha yüksek deneysel maruziyet düzeylerinde görüldüğü, 2-fenoksietanolün ise nadir bir duyarlılaştırıcı olduğu belirtilmiştir[cite: 1]. Bu nedenle kozmetik kullanımdaki risk değerlendirmesi konsantrasyon, uygulama alanı ve kullanıcı grubu birlikte dikkate alınarak yapılmalıdır (Dréno ve ark., 2019; SCCS, 2016)[cite: 1].
2-Fenoksietanol, bazı aşı ve tıbbi ürün formülasyonlarında kullanılan bir yardımcı bileşendir[cite: 1]. Çoklu doz aşı flakonlarında aynı flakondan birden fazla kez doz çekilmesi ve her doz alımında flakon tıpasının yeniden delinmesi, dış ortamdan mikrobiyal kontaminasyon olasılığını artırabilir[cite: 1]. Bu nedenle çoklu doz flakonlarda uygun bir antimikrobiyal koruyucu sistem, flakonun kullanım süresi boyunca mikrobiyal çoğalmanın sınırlandırılmasına katkı sağlar[cite: 1]. Bununla birlikte, bir aşıda 2-fenoksietanol bulunması her zaman onun 'koruyucu' işlevi gördüğü anlamına gelmez; işlev ürünün resmi ürün bilgisinden doğrulanmalıdır[cite: 1].
ABD Gıda ve İlaç Dairesinin (FDA) 21 CFR §610.15(a) düzenlemesi, çoklu doz biyolojik ürünlerde koruyucu kullanımının genel çerçevesini tanımlar[cite: 1]. Temel Federal Register kaydı 20 Kasım 1973 tarihli 38 FR 32056'dır[cite: 1]. Koruyucunun önerilen miktarda toksik olmaması ve ürün etkinliğini/potensini olumsuz etkilememesi gerekir[cite: 1].
Esposito ve arkadaşlarının 2021 yılında Biologicals dergisinde yayımlanan çalışmasında, insan kullanımına sunulan aşılarda 2-fenoksietanolün nicel tayini için ultra yüksek performanslı sıvı kromatografi (UHPLC) yöntemi geliştirilmiştir[cite: 1]. UHPLC, numunedeki bileşenleri kromatografik olarak ayırarak 2-fenoksietanolün düşük düzeylerde dahi hassas ve nicel biçimde belirlenmesini sağlayan bir analitik tekniktir[cite: 1]. Çalışmada yöntemin doğruluk, geri kazanım ve kantitatif analiz performansı değerlendirilmiştir (Esposito ve ark., 2021)[cite: 1].
Çalışmada ölçülebilen en düşük düzey 1,3×10⁻⁴ mg/mL, güvenilir biçimde nicelendirilebilen en düşük düzey ise 2,7×10⁻⁴ mg/mL olarak bildirilmiştir[cite: 1]. Bunlar sırasıyla yaklaşık 0,13 mg/L ve 0,27 mg/L'ye karşılık gelir[cite: 1]. Miktarı daha anlaşılır kılmak için, suya yakın yoğunlukta bir örnek düşünüldüğünde yaklaşık 1 kg (yaklaşık 1 L) numunede 0,13 mg yani 130 mikrogram düzeyi saptanabilecek; 1 ton numunede ise aynı konsantrasyon yaklaşık 130 mg'a karşılık gelecektir[cite: 1]. Bu örnek yalnızca analitik yöntemin hassasiyetini açıklamak amacıyla verilmiştir[cite: 1].
Geier ve arkadaşlarının (2010) insan nöroblastom hücreleriyle yürüttüğü karşılaştırmalı in vitro çalışmada, 2-fenoksietanolün antibakteriyel etkinliği ile hücresel toksisite düzeyleri karşılaştırılmıştır[cite: 1]. Çalışma, koruyucu maddelerin antimikrobiyal etkinlik ve hücresel toksisite dengesini deneysel koşullarda değerlendiren bir çalışma niteliğindedir; bu tür in vitro sonuçlar tek başına klinik güvenlilik sonucuna dönüştürülmemelidir[cite: 1].
Güncel resmi ürün bilgileri incelendiğinde 2-fenoksietanolün aşı formülasyonlarındaki işlevinin ve miktarının ürüne göre değiştiği görülmektedir[cite: 1]. Bu nedenle aşağıdaki örneklerde yalnızca güncel resmi ürün etiketinde açıkça doğrulanabilen bilgiler verilmiştir[cite: 1].
Güncel ürün bilgileri 2-fenoksietanolün ürün bazında farklı işlevlerde yer alabildiğini göstermektedir: DAPTACEL, Adacel ve Pentacel'de koruyucu olarak kullanılmazken IPOL'de koruyucu olarak tanımlanmakta; HAVRIX ve TWINRIX'in güncel ABD formülasyonları ise koruyucu içermemektedir[cite: 1].
| Aşı / Ürün | Kullanım / Doz | Güncel resmi ürün bilgisindeki 2-fenoksietanol durumu | Kaynak |
|---|---|---|---|
| DAPTACEL | DTaP; 0,5 mL | 3,3 mg (%0,6 v/v); resmi etikette 'koruyucu olarak değil' | DailyMed, güncel DAPTACEL etiketi |
| Adacel | Tdap; 0,5 mL | 3,3 mg (%0,6 v/v); 'koruyucu olarak değil'; ürün koruyucu içermez | DailyMed, güncel Adacel etiketi |
| Pentacel | DTaP-IPV/Hib; 0,5 mL | 3,3 mg (%0,6 v/v); resmi etikette 'koruyucu olarak değil' | DailyMed, güncel Pentacel etiketi |
| IPOL | İnaktif polio; 0,5 mL | %0,5 2-fenoksietanol koruyucu olarak; güncel yapılandırılmış etikette 3 µL/0,5 mL | DailyMed, güncel IPOL etiketi |
| HAVRIX | Hepatit A; 0,5 mL pediatrik / 1 mL erişkin | Güncel ABD formülasyonu koruyucu içermez; 2-fenoksietanol listelenmemektedir | FDA / DailyMed, HAVRIX 2026 |
| TWINRIX | Hepatit A+B; 1 mL | Güncel ABD formülasyonu koruyucu içermez; 2-fenoksietanol listelenmemektedir | DailyMed, TWINRIX 2026 |
| AVAXIM | Hepatit A; 0,5 mL | 2-fenoksietanol yardımcı madde olarak listelenmektedir; güncel SmPC'de miktar belirtilmemiştir | emc / Sanofi AVAXIM SmPC, 2025 |
Türkiye'de Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi 2025 yılında güncellenmiş ve 14 Nisan 2025 itibarıyla altı bileşenli karma aşı (DaBT-İPA-Hib-HepB) uygulamasına geçilmiştir[cite: 1]. Sağlık Bakanlığı kaynaklarına göre aşı; difteri, asellüler boğmaca, tetanos, inaktif polio, Haemophilus influenzae tip b ve hepatit B bileşenlerini içermekte; 2., 4. ve 6. ayların sonunda primer seri, 18. ayın sonunda rapel doz olacak şekilde 3+1 şemasıyla uygulanmaktadır[cite: 1]. Güncel 2025 Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi ayrıca Hepatit A aşısını 18. ve 24. aylarda göstermektedir[cite: 1].
Sağlık Bakanlığının kamuya açık aşı takvimi ve program duyurularında Bakanlık tarafından temin edilen ticari ürünün marka adı ile yardımcı madde bileşimi ayrıntılı biçimde yayımlanmamaktadır[cite: 1]. Bu nedenle Türkiye'de ulusal program kapsamında kullanılan belirli bir aşı ürününde 2-fenoksietanol bulunup bulunmadığı veya miktarının ne olduğu yalnızca aşı takvimi üzerinden doğrulanamaz[cite: 1].
Türkiye'deki ürünler açısından 2-fenoksietanol değerlendirmesi yapılacaksa kullanılan güncel ticari ürünün TİTCK tarafından onaylı Kısa Ürün Bilgisi/Kullanma Talimatı ve gerektiğinde resmi tedarik bilgileri esas alınmalıdır[cite: 1]. Uluslararası ürün örneklerindeki 2-fenoksietanol miktarlarının Türkiye'de kullanılan ürüne doğrudan genellenmesi uygun değildir[cite: 1].
| Aşı / Program bileşeni | 2025 takvimindeki uygulama | 2-fenoksietanol bilgisinin durumu |
|---|---|---|
| DaBT-İPA-Hib-HepB (altı bileşenli karma) | 2., 4., 6. ay sonları ve 18. ay sonu (3+1) | Sağlık Bakanlığı kamuya açık takvim/duyurularında ticari marka ve yardımcı madde miktarı belirtilmemektedir; ürün bazlı KÜB/KT doğrulaması gerekir. |
| Hepatit A | 18. ve 24. ay sonları | Takvim yardımcı madde ayrıntısı vermez; 2-fenoksietanol varlığı ve miktarı kullanılan ruhsatlı ürünün resmi ürün bilgisinden doğrulanmalıdır. |
Bu değerlendirme, 2-fenoksietanolün aşı alanında tek tip bir işleve sahip olmadığını göstermektedir[cite: 1]. Bazı çoklu doz ürünlerde antimikrobiyal koruyucu olarak görev yaparken, bazı tek doz ürünlerde yardımcı bileşen olarak bulunabilir veya güncel formülasyonda hiç yer almayabilir[cite: 1]. Bu nedenle güvenlilik ve işlev değerlendirmesi ürün bazında yapılmalıdır[cite: 1].
2-Fenoksietanol hem topikal ürünlerde hem de bazı parenteral farmasötik ürünlerde bulunabilen bir yardımcı bileşendir[cite: 1]. İşlevi formülasyona göre koruyucu, çözücü veya başka bir yardımcı teknolojik rol olabilir[cite: 1]. Düzenleyici değerlendirmelerde temel yaklaşım; ürünün kullanım yolu, konsantrasyonu, maruziyet sıklığı ve toksikolojik verilerin birlikte değerlendirilmesidir[cite: 1].
Avrupa Birliği'nde 2-fenoksietanol, Kozmetik Ürünler Tüzüğü (Regulation (EC) No. 1223/2009) kapsamında kozmetik ürünlerde koruyucu olarak en fazla %1 oranında kullanılabilmektedir[cite: 1]. Bu sınır, Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS) tarafından yayımlanan SCCS/1575/16 numaralı bilimsel görüşle değerlendirilmiştir[cite: 1].
SCCS, mevcut toksikokinetik ve toksikolojik veriler ışığında 2-fenoksietanolün kozmetik ürünlerde %1'e kadar kullanımını güvenli kabul etmektedir[cite: 1]. Bu sonuç, kozmetik kullanım senaryosuna özgüdür ve parenteral ürünler için doğrudan bir doz sınırı olarak yorumlanmamalıdır[cite: 1].
SCCS değerlendirmesinde genotoksisite, mutajenite ve karsinojenite yönünden mevcut veri bütünü incelenmiş; kozmetik kullanım koşullarında tüketici güvenliği açısından ilave bir endişe tanımlanmamıştır[cite: 1].
SCCS görüşünde tekrarlayan oral maruziyet çalışmalarından türetilen düzeltilmiş Gözlenmeyen Olumsuz Etki Düzeyi (NOAEL) 357 mg/kg vücut ağırlığı/gün olarak ele alınmış; çocuklar için hesaplanan maruziyetin yaklaşık 50'lik bir güvenlik marjı sağladığı belirtilmiştir[cite: 1]. Böylece çocuk yaş grubunun da %1'e kadar kozmetik kullanım değerlendirmesi kapsamında olduğu belirtilmiştir[cite: 1].
Bu bağlamda SCCS, 2-fenoksietanolün %1'e kadar olan dermal kozmetik kullanımlarında yetişkinler ve çocuklar dahil tüketiciler açısından kabul edilebilir bir güvenlilik profiline sahip olduğunu belirtmiştir[cite: 1].
FDA'nın biyolojik ürünlere ilişkin 21 CFR §610.15(a) düzenlemesi, çoklu doz kaplarda koruyucu kullanımına ilişkin genel gereklilikleri tanımlar; koruyucunun önerilen miktarda toksik olmamasını ve biyolojik ürünün potensini olumsuz etkilememesini şart koşar[cite: 1]. Düzenlemenin temel Federal Register kaydı 20 Kasım 1973 tarihli 38 FR 32056'dır[cite: 1].
FDA'nın Inactive Ingredient Database verileri, daha önce onaylanmış ilaç ürünlerinde kullanılan inaktif bileşenlere ve uygulama yollarına ilişkin referans sağlar; ancak bu veri tabanı tek başına yeni bir ürün için güvenlilik onayı anlamına gelmez[cite: 1]. Ayrıca GRAS (Generally Recognized as Safe; Genel Olarak Güvenli Kabul Edilen) kavramı esas olarak gıda mevzuatında kullanılan ayrı bir düzenleyici kavramdır ve ilaç yardımcı maddelerine ilişkin Inactive Ingredient Database yaklaşımıyla eş anlamlı değildir[cite: 1].
Farmasötik ve aşı ürünlerinde yardımcı maddelerin değerlendirilmesi ürünün ruhsatlı formülasyonu ve uygulama yolu üzerinden yapılır[cite: 1]. Bu nedenle 2-fenoksietanol için kozmetik kullanımdaki %1 sınırı veya dermal maruziyet verileri parenteral ürünlere doğrudan aktarılmamalıdır[cite: 1]. Aşı örneklerinde resmi ürün bilgisi, 2-fenoksietanolün varlığını, miktarını ve mümkün olduğunda işlevini doğrulamak için temel kaynaktır[cite: 1].
Mevcut toksikolojik literatür, yüksek deneysel maruziyetlerle gerçek kullanım düzeylerini birbirinden ayırarak değerlendirmektedir[cite: 1]. İnsanlarda 2-fenoksietanolün hızlı metabolize edilmesi ve başlıca 2-fenoksiasetik aside dönüştürülerek idrarla uzaklaştırılması, sistemik maruziyet değerlendirmesinde dikkate alınan temel farmakokinetik özelliklerdendir (Dréno ve ark., 2019; SCCS, 2016)[cite: 1].
Aşı formülasyonlarında bildirilen 2-fenoksietanol miktarları ve işlevleri ürün bazında değişmektedir[cite: 1]. UHPLC gibi analitik yöntemler, formülasyondaki 2-fenoksietanolün hassas ve nicel olarak belirlenmesini; böylece doz doğruluğu, geri kazanım ve kalite kontrol parametrelerinin doğrulanmasını sağlar[cite: 1].
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) bünyesindeki uluslararası değerlendirme mekanizmaları kimyasal maddelerin güvenliliğini kullanım alanına göre ele almaktadır[cite: 1]. Bununla birlikte farmasötik ve aşı ürünlerinde güvenlilik değerlendirmesi açısından esas olan, ilgili ürünün ruhsatlandırma otoritesince kabul edilmiş ürün bilgisi ve kullanım yolu bazlı değerlendirmedir[cite: 1].
Bu nedenle 2-fenoksietanol hakkında tek bir evrensel 'güvenli doz' ifadesi kullanmak yerine; kozmetik ürünler için SCCS gibi alana özgü değerlendirmeler, aşı ve farmasötik ürünler için ise FDA, EMA, TİTCK ve ilgili ruhsatlandırma otoritelerinin ürün bazlı belgeleri esas alınmalıdır[cite: 1].
2-Fenoksietanol, farmasötik ürünlerde ve bazı aşı formülasyonlarında bulunabilen bir yardımcı bileşendir[cite: 1]. Bazı çoklu doz aşı ürünlerinde antimikrobiyal koruyucu olarak mikrobiyal kontaminasyon riskini sınırlandırmak amacıyla kullanılabilirken, bazı güncel tek doz ürünlerde aynı madde 'koruyucu olarak değil' yardımcı bileşen olarak yer alabilmektedir[cite: 1]. Bu ayrım, ürünün resmi ürün bilgisi üzerinden yapılmalıdır[cite: 1].
Toksikolojik ve farmakokinetik değerlendirmeler, 2-fenoksietanolün vücutta kalıcı bir biyolojik birikim göstermediğini ve hızla metabolize edilerek idrarla uzaklaştırıldığını göstermektedir[cite: 1]. İstenmeyen etkiler maruziyet düzeyi, uygulama yolu ve ürün formülasyonuyla birlikte değerlendirilmelidir[cite: 1]. Kozmetik kullanım için SCCS %1'e kadar kullanımı güvenli kabul ederken, aşı ve parenteral ürünlerde ürün bazlı ruhsat bilgisi esas alınmaktadır[cite: 1].
NOAEL, güvenlik marjı (MoS) ve diğer toksikolojik referans noktaları, gerçek maruziyet düzeyleriyle karşılaştırma amacıyla kullanılır[cite: 1]. Ancak deriden emilim, oral alım ve enjeksiyon gibi farklı maruziyet yolları doğrudan birbirine eşdeğer değildir[cite: 1]. Bu nedenle yalnızca mg cinsinden miktarların karşılaştırılması yerine uygulama yolu, doz sıklığı, farmakokinetik özellikler ve ruhsatlı kullanım koşulları birlikte değerlendirilmelidir[cite: 1].
Türkiye açısından Sağlık Bakanlığının 2025 Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi, altı bileşenli karma aşı dahil hangi antijen kombinasyonlarının hangi aylarda uygulandığını açıkça göstermektedir[cite: 1]. Buna karşılık kamuya açık takvim belgelerinde ticari marka ve yardımcı madde bileşimi belirtilmediğinden, Türkiye'de kullanılan bir aşıda 2-fenoksietanol bulunduğuna ilişkin ürün-spesifik bir sonuç yalnızca bu takvimden çıkarılamaz[cite: 1].
Sonuç olarak 2-fenoksietanolün güvenlilik ve işlev değerlendirmesi kullanım alanına ve ürüne özgü yapılmalıdır[cite: 1]. Aşı tereddüdü bağlamında gündeme gelebilecek endişeler değerlendirilirken, tek bir yardımcı maddenin adı veya miktarı üzerinden genelleme yapmak yerine güncel bilimsel veriler, resmi ürün bilgileri ve düzenleyici otoritelerin ürün bazlı değerlendirmeleri birlikte dikkate alınmalıdır[cite: 1].
